De besparingen die door de verschillende regeringen in 2025 werden gestemd en opgestart hebben een veel grotere draagwijdte dan enkel “de begroting op orde stellen”. Ze viseren de grondvesten van de sociale zekerheid en zetten de sociale bescherming die we jarenlang genoten op losse schroeven.
Om te beginnen is er de impact van de veralgemening van de flexijobs in alle sectoren. Zoals Frank Moreels (voorzitter van de Belgische Transportbond BTB) in De Morgen in een open tribune opmerkt:
“Wanneer steeds meer werknemers aangeven dat zij met een voltijdse job moeilijk rondkomen, moeten ze geen extra flexijob aangeboden krijgen, de lonen moeten omhoog! Flexijobs zijn een hefboom naar boven voor de bazen, voor de werknemers is het een systeem dat vaste jobs doelbewust ondergraaft en een neerwaardse trend in gang zet.”
De regering heeft ook beslist de belastingen voor bedrijven te verlagen, de lonen te blokkeren, te morrelen aan de index, nachtwerk pas te laten ingaan vanaf middernacht i.p.v. om 20 uur, maar wel de uitgaven voor het leger en de politie te verhogen.
De jacht op de gepensioneerden, werklozen en langdurig zieken is volop ingezet
De pensioenhervorming is goedgekeurd en gaat vanaf 2027 in voege. Hier en daar werden wat correcties aangebracht, zoals het meetellen van ziektedagen bijvoorbeeld, maar iedereen zal erop achteruitgaan. De zelfstandigen en ondernemers 3 procent, de werknemers 9 procent en de ambtenaren zelfs 12 procent. De zware beroepen uit de privésector zijn de klos, met de definitieve afschaffing van het brugpensioen. De vrouwen zitten ook hier in het verdomhoekje met de bestraffing van de deeltijdsen, je zal voortaan minstens halftijds aan de slag moeten om een loopbaanjaar te laten tellen voor je pensioen.
113.000 Belgen zijn meer dan 2 jaar werkloos. Vanaf 2026 zullen ze allemaal, gefaseerd, hun uitkering verliezen. Tegen eind mei zal niemand van hen nog dopgeld trekken. Velen zullen bij het OCMW komen aankloppen om hulp. Nogmaals een staaltje van de problemen doorschuiven naar een lager echelon: de meeste steden zijn hier onvoldoende op voorbereid. In Antwerpen alleen al gaat het om 12.000 mensen! Maatschappelijk werkers van het OCMW moeten nu al 45 tot 60 dossiers behandelen, een meerderheid slaagt er niet meer in om elke cliënt maandelijks één keer te spreken. Er wordt wel overal personeel aangeworven, maar maatschappelijk werk is een knelpuntberoep en men moet zich op veel plaatsen behelpen met administratieve medewerkers die een versnelde opleiding kregen. Velen houden hun hart vast: kwetsbare mensen begeleiden beperkt zich niet tot een vragenlijst invullen en op basis van één huisbezoek een advies formuleren! Het beleid reageert ook met repressie: er worden
bewakers ingehuurd om de sociale diensten te beveiligen, én OCMW-klanten die zich agressief (ook verbaal!) gedragen tegenover de maatschappelijk werker worden onmiddellijk geschorst.
Ook bij de langdurig zieken hetzelfde verhaal: in Vlaanderen alleen zijn het er 250.000! Werkgevers, werknemers, artsen en ziekenfondsen worden allemaal verantwoordelijk gemaakt om wie ziek is, zo snel en zo veel mogelijk aan het werk te krijgen. Minister Vandenbroucke liet in het nieuwe actieplan van het RIZIV (rijksdienst sociale zekerheid) opnemen dat patiënten die niet willen meewerken aan een fraudeonderzoek naar hun zorgverlener zelf een sanctie kunnen krijgen. De terugbetaling van geneesmiddelen werd aangepast: het remgeld verhoogt gevoelig en zelfs voor een levensnoodzakelijk middel als insuline zal nu moeten betaald worden.
Eigen schuld, dikke bult
Vanuit de houding dat “de mensen aan de rand van de samenleving het zelf gezocht hebben” steekt N-VA minister van maatschappelijke integratie Anneleen Van Bossuyt nog een tandje bij: ze schafte de extra subsidies voor de winteropvang van daklozen gewoon af, en verminderde de donaties aan de voedselbanken met 9 miljoen.
“Je ziet twee bewegingen die de meest kwetsbaren treffen” zegt professor sociaal beleid Wim Van Lancker (KU Leuven):[H]et beleid stuurt meer mensen richting lokale armoede-initiatieven, maar zet tegelijkertijd deze organisaties op zwart zaad.”
Vandaag zijn er naar schatting 44.637 daklozen in België, waaronder 14.667 kinderen. De oplossing is nochtans simpel volgens straatarts en begeleidster van daklozen Michelle Van Tongerloo: housing first, bij deze aanpak krijgen daklozen eerst een woning en pas daarna worden hun problemen aangepakt. Het werkt: in Finland waar dit principe ingeburgerd is, bestaat er praktisch geen dakloosheid meer, maar wij blijven in een cirkel zitten van geestelijke gezondheidszorg, politie en ziekenhuis! Ook coördinator van de voedselbanken Didier Van de Cauter vreest een potentiële ramp:
“Wanneer de Europese toelage zal terugvallen, zal het systeem strop zitten. Sinds 2015 is het aantal mensen dat beroep doet op de voedselbank met 50 procent gestegen: vandaag gaat het om 208.000 personen. Vroeger konden we beroep doen op de overschotten van 8 grootwarenhuizen, nu nog slechts op één. Ook initiatieven zoals “to good to go”, die natuurlijk positief zijn tegen de voedselverspilling, spelen ons parten (je kan overschotten van grootwarenhuizen via een app aankopen aan dumpingprijzen).”
Bestraffing van het sociale middenveld
Van de grote centrumsteden is Antwerpen jammer genoeg de trendsetter. Tijdens de laatste gemeenteraad van 2025 verdedigde het stadsbestuur de inhoudelijke keuzes die gemaakt worden voor de toekomst. Volgens schepen voor Sociale Zaken Nathalie Van Baren (N-VA) voorziet ze 24 miljoen extra voor sociale zaken, maar dat geld zal grotendeels naar het OCMW gaan, dat te weinig federale ondersteuning krijgt om de langdurig werklozen die zonder uitkering zullen vallen, op te vangen. De organisaties die zich inzetten voor armoedebestrijding en integratie zullen daardoor in 2026 veel minder subsidies ontvangen. Het gaat over het Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW), de sociale organisatie SAAMO, de armoedeorganisatie STAAN, het stedelijk agentschap voor integratie en inburgering Atlas en het centrum voor basiseducatie Ligo. Het gaat hier over projecten zoals het tijdelijk opvangen van dakloze jongeren in een leegstaande sociale woning, Roma-coachen in het kader van de werking van de christelijke arbeidersbeweging, projecten om kwetsbare mensen financieel zelfstandig te maken, voorzien van ondersteuning voor de uitbating van sociale restaurants, enz. Wat Bogdan Vanden Berghe, fractieleider van Groen de opmerking ontlokte:
“Eerst richten N-VA en Vooruit federaal een sociaal bloedbad aan, dan verkopen ze de lokale poging om de gevolgen op te vangen, als sociaal beleid!”
De vakbonden hadden inderhaast een protestactie buiten het stadhuis georganiseerd achter een groot spandoek: “sociaal werk is niet te koop!”. Tom Van Hout (ACV Puls) verwoordde in naam van de getroffen organisaties waar het in feite om gaat:
“Wie kwetsbare mensen ondersteunt en versterkt, wordt door het beleid stelselmatig tegengewerkt!”
Dat de sociale organisaties het er niet bij zullen laten, staat buiten kijf. We komen in 2026 zeker terug! Klonk het.
Luister naar mijn woorden, maar kijk niet naar mijn daden!
Minister-president Diependaele had nog maar pas in het Vlaams parlement verklaard toen de beslissing eindelijk viel over de subsidies voor 135 sociaal-culturele organisaties:
“[I]k denk dat Vlaanderen oprecht zijn ‘pollekes’ mag kussen en dat we trots mogen zijn op ons sociaal-cultureel middenveld.”
Niet alleen kwam die rijkelijk laat – pas midden november werd de knoop doorgehakt voor de werking van de komende 5 jaar – ook lapte de Vlaamse regering de geldende procedures doodleuk aan haar laars. Weg cultuurdecreet, weg cultuurpact, weg cultuurcommissies en hun adviezen en evaluaties.
Wat was er gebeurd? Enkele Vlaams-Nationalistische organisaties hadden van de commissie een negatief advies gekregen, hun werking voldeed niet aan de minimumvoorschriften. Het ging o.a. over de Vlaamse Volksbeweging en het Vlaams Rode Kruis. Dit tot groot ongenoegen van de N-VA. Dan nam een politieke koehandel het over: twee linksgeoriënteerde organisaties, verloren, ondanks een positief advies ook hun subsidies. Het betreft de Gentse vzw Labo, die linken zou hebben met Code Rood “een zogezegde extreem-linkse actiegroep voor het klimaat en Palestina” en HOTM, de organisatie achter de pro-Palestina acties bij het Europees Parlement en in het Vlaams Parlement. Daarbovenop vielen 4 organisaties terug op de minimumsubsidie: waaronder Vrede, DeWereldMorgen en Climaxi, ondanks de positieve adviezen. Hun wordt verweten “in het verleden mee te werken met organisaties die geweld en vernieling propageren”. Minister Caroline Gennez vond dit een eerbaar compromis en verdedigde het. Binnen de Vlaamse regering werd ook afgesproken om de werking van de cultuurcommissies te herbekijken.
Onmiddellijk reageerde de gehele sociaal-culturele sector met een spontane betoging op maandag 15 december te Brussel, onder de ludieke slogan: Kust ze! Karikatuur maken van onze sector? Negeren van procedures en rechtszekerheden? Gratuit verdacht maken van organisaties? Permanent bewust besparen: Kust ze! Klonk het, getrokken door de koepelorganisatie De Federatie waren méér dan 70 organisaties aanwezig. Ook de federatie OKO, die 245 Vlaamse kunstenorganisaties vertegenwoordigt, tekende present en verklaarde zich solidair. Het gaat duidelijk over veel meer dan het al of niet toekennen van subsidies. Vlaams parlementslid Jos D’Haese (PVDA):
“De Vlaamse regering maakt bij monde van minister Gennez middenveldorganisaties voor het klimaat en de vrede zwart door hen te bestempelen als extremistisch, daarom pakken ze ook hun subsidies af, zonder enige wettige basis. Het is ook bedoeld als signaal naar alle andere middenveldorganisaties: mond houden, want anders komen we ook achter jullie aan, zegt de regering eigenlijk”
Alle aanwezigen waren vastbesloten: we laten dit niet over onze kant gaan! Wordt zeker in 2026 vervolgd.
Hoe verder in 2026?
Deze regering breekt de sociale zekerheid en de sociale bescherming af, voert de repressie op en probeert nu ook de kritische stemmen de mond te snoeren. We moeten niet vergeten dat er in het regeerakkoord staat dat het recht op demonstreren gevrijwaard wordt, maar dat “in geval van ernstige verstoring van de openbare orde, moet kunnen opgetreden worden!” We mogen niet passief afwachten.
Het is een opsteker van formaat dat het ABVV, bij monde van haar voorzitter, Bert Engelaar, heel sterk uit de hoek komt. Hij is van plan om het sociaal protest uit te breiden, met de gehele samenleving en het brede maatschappelijke middenveld. Alle geledingen in onze maatschappij zijn aan het gisten, het is belangrijk dat we deze kracht samenbrengen, zodat we een tegenmacht kunnen opbouwen tegen de rechtse, ondemocratische politiek van De Wever, die ons tot in den treure probeert wijs te maken dat er geen alternatief is. Het is aan ons om uit te leggen dat er wel andere politieke keuzes mogelijk zijn en de weg te tonen om ze te bereiken.
Paulette Vermeersch (gepensioneerden ACOD-LRB-Antwerpen) in eigen naam.
