Extreemrechtse partijen zijn terug van weggeweest. Overal ter wereld winnen ze aan populariteit; in veel landen zijn ze zelfs al aan de macht. Ook in Vlaanderen is extreemrechts in opmars. In 2024 won het Vlaams Belang de verkiezingen weliswaar niet, maar de partij behaalde toch een hoge score.1
Eigen volk eerst
Extreemrechtse partijen halen inspiratie bij elkaar; slogans getuigen daarvan: ‘Les Français d’abord’ in Frankrijk, ‘Prima gli Italiani’ in Italië en ‘eigen volk eerst’ in Vlaanderen, om maar enkele voorbeelden te geven. Het zijn etnisch nationalisten. Hun nationalisme vertrekt — in tegenstelling tot andere vormen van nationalisme, waarbij je tot de natie behoort als je de waarden en wetten van het land onderschrijft — vanuit het principe dat er een exclusieve culturele gemeenschap bestaat: niet iedereen behoort ertoe, maar wie ertoe behoort, is meer waard dan degenen die erbuiten staan.
Steun voor vrouwen en holebi’s
In zijn boek over extreemrechts schrijft Ugo Palheta het volgende:
“Op internationale schaal blijven neofascistische en fundamentalistische extreemrechtse bewegingen het meest gemobiliseerd tegen de rechten van vrouwen en van gender- en seksuele minderheden, onder meer via aanvallen op feministische en LGBTQ+-manifestaties.”
In Vlaanderen lijkt dat ogenschijnlijk niet het geval. Tom Van Grieken heeft de laatste jaren herhaaldelijk gesteld dat holebirechten ‘verworven rechten’ zijn en dat zijn partij deze niet zal terugdraaien. Met Chris Janssens hebben ze een boegbeeld dat openlijk homoseksueel is en de partij neemt afstand van partijleden wanneer zij verkeerde uitspraken doen. Op hun website vinden we zelfs verschillende artikels waarin geweld tegen holebi’s en vrouwen wordt afgekeurd. Is extreemrechts bij ons anders? Of schuilt er iets anders? Extreemrechtse partijen in West-Europa hebben zich strategisch aangepast aan de situatie; het is hier namelijk niet langer bon ton om seksistisch te zijn of openlijk tegen holebi’s te zijn. Electoraal valt daar bitter weinig mee te winnen. West-Europese extreemrechtse partijen blijven conservatief, maar om mee te draaien in het politieke circus worden de scherpste kanten gevijld.
De steun voor vrouwenrechten en LGBTQ+-rechten is ook een handige stok om vreemdelingen, en meer bepaald moslims, mee te slaan. Volgens het Vlaams Belang — een mening die ook wordt gedeeld door Marine Le Pen in Frankrijk en Geert Wilders in Nederland — is massamigratie verantwoordelijk voor alle problemen rond geweld tegen vrouwen en holebi’s.
Het is vandaag moeilijker dan vroeger om vijandigheid tegenover immigratie, maar ook racisme of discriminatie, te baseren op een vermeende biologische inferioriteit, schrijft Ugo Palheta. Er wordt bijgevolg verwezen naar de vermeende incompatibiliteit van culturen. Er is sprake van een racialisering van seksisme en homofobie: dat betekent dat raciale minderheden en niet-witte immigranten verantwoordelijk worden gesteld voor het voortbestaan van de onderdrukking van vrouwen en holebi’s. Iedereen die het voor deze minderheden opneemt, wordt onmiddellijk als vijand beschouwd; de linkerzijde wordt bijgevolg de kop van jut, de interne vijand die bestreden moet worden.
De instrumentalisering van vrouwen-en holebirechten beperkt zich niet tot het migratiedebat. Ze duikt ook op in geopolitieke discussies. In het Vlaams Parlement stelt het Vlaams Belang:
“[D]e hypocrisie van linkse partijen aan de kaak wanneer het gaat over de onderdrukking van vrouwen door het Iraanse regime en de groeiende islamisering in Vlaanderen.” Verder is volgens de partij: “[H]et Iraanse regime een misdadige dictatuur die vrouwen hun rechten, waardigheid en stem ontneemt.”
In de huidige oorlog tegen Iran kiest de partij dan ook resoluut de kant van het Amerikaanse en Israëlische imperialisme. Dat het Iraanse regime een misdadige dictatuur is, valt uiteraard niet te ontkennen. Dat het de rechten, waardigheid en stem van vrouwen ontneemt, evenmin. Hoe raketinslagen van Israël en de Verenigde Staten van Amerika op Iraanse meisjesscholen hier verandering in zullen brengen, blijft echter een mysterie.
Antisemitisme
Onderzoek2 toont aan dat er een toename van antisemitisme is in Europa. Antisemitisme is een eeuwenoude kwaal en de bestrijding ervan is voor de linkerzijde van belang. In de huidige tijdsgeest is er echter een omkering van waarden. Extreemrechtse partijen, die in het verleden rabiate antisemieten waren, stellen zich vandaag voor als de grootste verdedigers van de Joden. De ‘echte’ antisemieten, volgens extreemrechts althans, zijn de vluchtelingen en migranten uit het Globale Zuiden, en meer bepaald de moslims. Zij zouden intrinsiek antisemitisch zijn; hier is sprake van het racialiseren van antisemitisme. Sam Van Rooy, volksvertegenwoordiger van het Vlaams Belang, is hierin heel expliciet. Volgens hem wordt:
“[I]n dit land elke dag opnieuw antisemitisme geïmporteerd…Het gros van de asielzoekers komt uit landen als Syrië, Afghanistan, de Palestijnse gebieden, Turkije enzovoort. Dat zijn stuk voor stuk geïslamiseerde samenlevingen waar het antisemitisme met de paplepel wordt ingegeven. Door de media, door het onderwijs en door het regime.”
De linkerzijde, die vluchtelingen en migranten verdedigt en grote steun betuigt aan de Palestijnse zaak, wordt als antisemitisch voorgesteld. Het antisemitisme wordt dus geïnstrumentaliseerd: de zogenaamde strijd ertegen wordt ingezet om moslims en de linkerzijde te viseren. Op geopolitiek vlak vertaalt dit zich in een onwrikbare steun aan Israël.
Volgens Samenleving en Politiek heeft het Vlaams Belang echter een dubbelzinnige houding tegenover antisemitisme. Zoals hierboven beschreven profileert de partij zich enerzijds als verdediger van Israël en van de Joden. Anderzijds zijn er banden en sympathieën met milieus waar antisemitisme voorkomt. De steun voor Dries Van Langenhove, leider van Schild & Vrienden, die werd veroordeeld voor racisme en negationisme, is hier een duidelijk voorbeeld van. Onderzoek toont ook aan dat antisemitische opvattingen relatief vaker voorkomen bij de achterban van het Vlaams Belang dan bij die van andere partijen. Vreemd is dit allemaal niet: Karel Dillen, de oprichter van het Vlaams Blok, de voorganger van het Vlaams Belang, ging volgens een oud artikel uit De Morgen op bezoek bij de Franse racist en antisemiet Maurice Bardèche. Hij was een belangrijk ideoloog van het naoorlogse neofascisme en een van de eerste revisionisten die vraagtekens zetten bij het bestaan van de Holocaust en de Duitse uitroeiingskampen. Tijdens dat bezoek aan de Franse fascist, meldt een politierapport, zouden Bouchery en Dillen verklaard hebben een nieuwe Vlaamse partij in het Antwerpse te willen stichten. Het Vlaams Belang, en haar voorzitter Tom Van Grieken, herdenken hem tot op de dag van vandaag.
Ugo Palheta concludeert op gevatte wijze:
“In het kader van zijn tactische wending behoudt extreemrechts deze obsessie met Joden, maar in een filosemitische betekenis: Joden zijn niet langer een voornaamste doelwit, maar worden gereduceerd tot een symbolische rol en geïnstrumentaliseerd om moslims te stigmatiseren en de linkerzijde te diskwalificeren.”
Volgens Sophie Bessis is deze omkering, van antisemitisme naar filosemitisme, echter ook antisemitisch; ze berust namelijk op hetzelfde uitgangspunt: dat van het uitzonderlijke karakter van de Joodse persoonlijkheid. Nooit, schrijft ze, is de Jood zoals de anderen; nooit kan hij een gewone mens zijn, die recht heeft op de heilzame onverschilligheid van zijn tijdgenoten. Racisme, en in dit specifieke geval antisemitisme of filosemitisme, is niet ‘natuurlijk’, ‘logisch’ of ‘onveranderlijk’. De constante is de noodzaak van de heersende klasse voor een ‘verdeel-en-heerspolitiek’. Hoe dit wordt toegepast, hangt af van de context van dat moment.
Bronnen:
- La nouvelle internationale fasciste (Ugo Palheta)
- Regering-De Wever kan niet langer de ogen sluiten voor antisemitisme | Vlaams Belang
- Professionele daderprofilering een noodzaak in strijd tegen homohaat | Vlaams Belang
- Jodenhaat en de januskop van Vlaams Belang
- Joden in Europa hebben nog steeds te maken met wijdverbreid antisemitisme
- https://www.demorgen.be/nieuws/wie-karel-dillen-werkelijk-was~b587c5da/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
1 Zowel op federaal als Vlaams niveau.
2 Joden in Europa hebben nog steeds te maken met wijdverbreid antisemitisme
