De oorlog in het Midden-Oosten dreigt de wereldeconomie in een ernstige en verwoestende crisis te storten. De Straat van Hormuz, waar een vijfde van de wereldwijde olie- en aardgasvoorziening doorheen stroomt, is door de oorlog geblokkeerd. Het zeer fragiele staakt-het-vuren, na 40 dagen van bombardementen, zal er niet in slagen de benodigde energievoorziening snel en in de vereiste hoeveelheden te herstellen.
Deze smalle zeestraat is een van de belangrijkste handelsroutes die de wereld bevoorraden met energie. Ze is van vitaal belang voor het functioneren van de economie, die internationaal meer dan ooit met elkaar verbonden is. Het gaat niet alleen om koolwaterstoffen, maar ook om andere strategische afgeleide producten. Een derde van de internationale handel in meststoffen wordt via de zeestraat vervoerd. De verstoring van dit verkeer heeft in veel landen snel geleid tot een stijging van de meststofprijzen, en dit aan het begin van een nieuw landbouwseizoen. De meest getroffen landen zijn ook de armste, zoals Soedan of Somalië. Daarnaast is er het helium dat nodig is voor de productie van halfgeleiders. De regio is goed voor een derde van de wereldwijde productie van dit gas. De Golfstaten zijn ook verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de aluminiumproductie, een cruciale grondstof voor de auto-industrie, de luchtvaart en de bouw.
Recessie en inflatie
Azië wordt het zwaarst getroffen door de verstoring van deze route. Maar Europa wordt er eveneens door geraakt. Het is nog een grotere energieschok dan die van 1973, die de wereldeconomie in een recessie stortte. Het is overigens een dergelijk scenario dat voorspellers vrezen. Jamie Dimon, CEO van de grootste Amerikaanse bank, JP Morgan Chase, is een van hen: “Op dit moment worden we, als gevolg van de oorlog in Iran, bovendien geconfronteerd met de mogelijkheid van aanzienlijke en aanhoudende schokken in de prijzen van olie en grondstoffen, evenals met een herstructurering van de wereldwijde toeleveringsketens, wat zou kunnen leiden tot hardnekkigere inflatie en, uiteindelijk, hogere rentetarieven dan de markten momenteel verwachten.”
De Belgische hoogleraar economie Erik Buyst bevestigt deze diagnose: “Dit is een schok van grote omvang. Een recessie is onvermijdelijk. We willen het nog niet toegeven, maar we zitten midden in een stagflatie.” Onder “stagflatie” verstaat men een stagnatie van de bbp-groei in combinatie met prijsinflatie.
Een recente studie van de grote Belgische banken voorspelt een economische recessie voor dit jaar met een inflatie van meer dan 3% (bijna het dubbele van vóór de oorlog tegen Iran).
Belgische kwetsbaarheid
België is bijzonder kwetsbaar vanwege de hogere energie-intensiteit in vergelijking met andere Europese landen. Gemiddeld ligt deze intensiteit een kwart hoger. Het belang van de chemische sector en in het bijzonder de activiteit van de Antwerpse petrochemische cluster draagt bij aan dit hogere energieverbruik. Daar komt nog bij dat het land voor 75% van zijn energie nog steeds afhankelijk is van koolwaterstoffen. Deze worden dus massaal geïmporteerd (bijna 80%).
Net als bij de beruchte ‘oliecrisis’ van 1973 is het niet zozeer de crisis zelf die verantwoordelijk is voor de recessie. Het gaat hier om een extra klap voor een verzwakte economie die al op het punt stond in een recessie te belanden vóór het uitbreken van de oorlog tegen Iran.
Het onmiddellijke effect voor de bevolking is voelbaar in de stijging van de aardgasrekening (+61% in Brussel), de benzineprijs aan de pomp (2,15 euro per liter stookolie) en de kosten voor het vullen van de stookolietank (het hoogste niveau sinds lange tijd).
Recordwinsten
Maar zoals het gezegde luidt: “de ene zijn dood is de ander zijn brood”. De oliemaatschappijen maken sinds het begin van deze roofzuchtige oorlog tegen Iran 80 miljoen euro extra winst PER DAG. Greenpeace maakt bekend dat deze bedrijven alleen al in de maand maart in totaal 2,5 miljard aan ‘extra winst’ hebben gemaakt.
Wat doet Arizona? Niets of bijna niets. De blik is gericht op een nieuwe ronde bezuinigingsmaatregelen ter waarde van 5 miljard. Er is dus geen sprake van maatregelen om de gezinnen te beschermen die door deze brutale verhogingen worden bedreigd.
Het bedrijfsleven ziet daarentegen een kans om de aanval op de automatische loonindexering te hervatten. Het Vlaamse bedrijfsleven stelt een indexsprong van 2% voor om ‘de bedrijven te helpen’ …
De vakbonden hekelen terecht de torenhoge winsten van de ‘oliemaatschappijen’ en eisen in een persbericht ‘maatregelen’ zonder deze al te nauwkeurig te specificeren. Eerlijk gezegd is de houding van de vakbondsbesturen veel te passief. Het bevriezen van de prijzen is de eerste maatregel die moet worden overwogen in het licht van de prijsstijgingen.
Onteigen de profiteurs!
Maar hier komen we bij de kern van het probleem: je kunt geen controle uitoefenen op wat je niet bezit. We kunnen geen vertrouwen stellen in overheidsinstanties – die zelfs aan de controle van de bevolking ontsnappen – om deze maatregelen toe te passen. Wat nodig is, is het instellen van prijscomités in elke regio, bestaande uit vakbonden, arbeiders in de tankstations, medewerkers en consumentenverenigingen, die belast zijn met het toezicht op de benzineprijzen. Maar zelfs dat is onvoldoende.
De PVDA stelt voor om de brandstofprijzen te maximeren als reactie op deze misbruik praktijken van de oliemaatschappijen. Dat klinkt heel mooi, maar in de wereld van het ‘vrije ondernemerschap’ zijn bedrijven vrij om producten aan te bieden en uit de handel te nemen, en elke poging om prijzen van bovenaf te maximeren zou stuiten op manoeuvres om brandstof achter te houden of uit de handel te nemen, waardoor een tekort aan bevoorrading dreigt te ontstaan.
Wat nodig is, is ingrijpen bij deze bedrijven, ze onteigenen zonder schadevergoeding onder arbeiderscontrole, zodat de consument en de kleine vervoerders eerlijke prijzen betalen die veel lager liggen dan vandaag. Het enige “redelijke” alternatief is de onteigening van deze enorme privé bedrijven, zoals we eerder hebben benadrukt.
Hetzelfde geldt voor de grote elektriciteitsbedrijven die, met de verwachte stijging van de elektriciteitsprijs als gevolg van de stijging van de gasprijs, ook hun winsten aanzienlijk zullen zien toenemen.
Geconfronteerd met de energiecrisis die is veroorzaakt door een imperialistische oorlog waarvoor wij, de arbeiders, op geen enkele wijze verantwoordelijk zijn, stellen wij: dit is niet onze oorlog en wij hoeven er niet voor te betalen. Laat degenen die er direct of indirect van profiteren ervoor betalen: de grote bedrijven, de banken en de energiemonopolies. Daarom stellen wij voor:
- Dat de vakbonden en consumentenorganisaties de oprichting van prijscommissies in elke stad en elke wijk aanmoedigen, om de prijsstijgingen aan de kaak te stellen en de lokale bevolking hiertegen te mobiliseren.
- De oprichting van werknemerscomités in alle bedrijven die staatssteun ontvangen, om verkapte ontslagen te voorkomen. Als een bedrijf overheidssteun nodig heeft om te overleven, moet het zonder vergoeding worden genationaliseerd, onder controle van de werknemers.
- Gezien de aankomende prijsstijgingen moeten de vakbonden een algemeen actieplan opstellen, met als belangrijkste eis de verdediging en verbetering van de index.
- Onteigening zonder schadevergoeding (behalve voor kleine aandeelhouders zonder middelen) van de grote olie- en elektriciteitsbedrijven, om de elektriciteits- en brandstofrekening drastisch te verlagen, door hun winsten te besteden aan sociaal welzijn, de ecologische transitie, infrastructuur en productieve investeringen. Dit onder arbeiderscontrole
- Onteigening zonder schadevergoeding, onder arbeiderscontrole, van de gehele wapenindustrie en de omschakeling daarvan naar nuttige sociale doeleinden.
- Nee tegen militaire begrotingen, dit geld moet worden besteed aan sociale uitgaven.
- Tegen de imperialistische oorlog, uittreding uit de NAVO en sluiting van de Amerikaanse installaties en verwijdering van de kernraketten uit Kleine Brogel.
- Mobiliseren tegen de imperialistische oorlog en tegen het kapitalistische systeem dat deze bevordert en beschermt.
