Het is begrijpelijk dat velen – die de gruwelen van de kapitalistische samenleving op onze schermen en op straat zien – zich pessimistisch, gedesillusioneerd en gedemoraliseerd voelen. Maar het marxisme stelt ons in staat de revolutionaire processen te zien die zich onder de oppervlakte ontwikkelen.
Oorlog en genocide. Klimaatchaos en catastrofes. Racistisch geweld en aanvallen op migranten, moslims en minderheden. AI die onze banen overneemt en die onze cultuur verpest. De miljardairs die biljonairs worden, terwijl de rest van ons moeite heeft om de huur en rekeningen te betalen.
Het is gemakkelijk te begrijpen waarom velen – die al deze gruwelen in de samenleving, op onze schermen en op straat zien – gedesillusioneerd en gedemoraliseerd zijn.
Degenen die dit najaar naar de universiteit gaan, zijn geboren en opgegroeid te midden van de financiële crisis van 2008: een diepe, wereldwijde crisis van het kapitalisme, waarvan we vandaag de dag nog steeds de gevolgen ondervinden.
Deze generatie heeft niets anders gekend dan ellende, ontberingen en onzekerheid. Voor hen is het volkomen logisch om pessimistisch te zijn over het heden, laat staan over de toekomst.
Maar dit is slechts één kant van het verhaal. Naast al deze kapitalistische barbarij zien we een even groot en tegengesteld proces plaatsvinden: een groeiend gevoel van ontevredenheid; van woede en radicalisering, van revolutie.
Dit is waar wij, als marxisten, ons op baseren. Dit is waarom wij, de communisten van de RCP, revolutionaire optimisten zijn.
Uitbarstingen en explosies
In de ondergrondse diepten van de samenleving broeit een krachtige druk – die met steeds grotere frequentie naar de oppervlakte explodeert, zoals de tektonische trillingen en vulkaanuitbarstingen die een machtige aardbeving of geologische schok aankondigen.
Beetje bij beetje wordt het bewustzijn getransformeerd door de hamerslag van de gebeurtenissen.
Leon Trotski, de grote revolutionair en marxistische theoreticus, beschreef dit als het ‘moleculaire proces’ van de revolutie: de geleidelijke, kwantitatieve verandering die zich in de hoofden van de mensen voltrekt, en die zich uiteindelijk – op maatschappelijke schaal – laat zien en voelen wanneer arbeiders en jongeren met duizenden en miljoenen de straat opgaan.
Overal ter wereld vindt dit soort kwalitatieve verschuiving steeds vaker plaats. Tegenover elk geval van imperialistische oorlog, kapitalistische corruptie of opruiende onrechtvaardigheid zien we een tegenhanger in de vorm van massaprotesten, opstanden en revoluties.
In 2020 was er de enorme Black Lives Matter-beweging, die zich als een lopend vuurtje verspreidde vanuit de VS naar Europa en daarbuiten.
In 2022-23 was er de geweldige stakingsgolf in Groot-Brittannië, waarbij honderdduizenden gezondheidswerkers, leraren, postmedewerkers, treinbestuurders, ambtenaren en anderen betrokken waren.
Sinds 7 oktober 2023 is er de gigantische internationale beweging voor Palestina, waarbij in Groot-Brittannië regelmatig miljoenen mensen de straat opgaan om te protesteren tegen de genocide en de rol van ‘onze’ regering bij het faciliteren van deze gruweldaad.
En dit is slechts een kleine greep uit de gigantische gebeurtenissen die de samenleving de afgelopen jaren hebben geschokt – een voorbode van de sociale explosies en revolutionaire omwentelingen die ongetwijfeld zullen volgen in de onstabiele, door crises geteisterde periode die voor ons ligt.
Opportunisme en sektarisme
Helaas ziet de rest van de zogenaamde ‘linkse beweging’ niet wat wij zien. In plaats daarvan zijn zij besmet met een schijnbaar ongeneeslijke ziekte: die van cynisme en scepticisme.
Meestal laten ze zich, wanneer deze inspirerende gebeurtenissen plaatsvinden, meeslepen door de euforie. Ze verliezen hun hoofd. Ze gaan op in de beweging en laten zichzelf daarin meevoeren. Wat hun slogans en tactieken betreft, zijn ze politiek niet meer te onderscheiden van de moraliserende, hypocriete liberalen.
Andere keren negeren ze belangrijke bewegingen, of schrijven ze die volledig af: omdat ze niet het ‘perfecte’ programma hebben; omdat er verwarring en tegenstrijdigheden in zitten; omdat ze niet voldoen aan hun starre, formalistische beeld van hoe een revolutie er ‘zou moeten’ uitzien.
Deze eerste neiging is wat we bedoelen met de term opportunisme. De tweede is wat politiek bekendstaat als sektarisme.
Beide tendensen kwamen in schoolboekvorm tot uiting binnen de Palestijnse beweging – vaak tegelijkertijd vertoond door dezelfde groepen en individuen.
Toen de protesten tegen het Israëlische, Amerikaanse en Britse imperialisme voor het eerst uitbraken, beperkte de rest van links zich tot dezelfde schuchtere, moralistische eisen als de liberalen. Concreet betekende dit een beroep doen op de oorlogszuchtigen in Westminster voor een ‘onmiddellijk staakt-het-vuren’.
Afgelopen oktober begon de arbeidersklasse zich echter als een kracht te doen gelden, toen miljoenen arbeiders in Italië een krachtige algemene staking organiseerden die ‘alles blokkeerde’ voor Palestina.
Dit leverde in enkele dagen meer op dan wat er in twee jaar van machteloze marsen van A naar B was bereikt. Toch werd er geen melding gemaakt van dit schitterende voorbeeld door de leiders van de Palestijnse beweging in Groot-Brittannië, omdat het niet paste bij hun liberale visie en strategie.
Alleen de revolutionaire communisten benadrukten het voorbeeld van de Italiaanse arbeiders, en riepen vakbondsleiders in Groot-Brittannië op om dit voorbeeld te volgen, om de oorlogsmachine te bestrijden doormiddel van klassenstrijd en massale militante actie.
Demoralisatie en minachting
Het is een feit dat deze vermoeide cynici en sceptici een revolutie niet zouden herkennen, zelfs al zou die hen recht in het gezicht slaan.
Ze denken volkomen empirisch en impressionistisch. Zonder enig gevoel voor verhoudingen of perspectief om hen te verankeren en te leiden, raken ze opgetogen wanneer links in de lift zit, maar zijn ze vol wanhoop wanneer de zaken in een neergang terechtkomen.
Hun enige rol is pessimisme in de beweging te verspreiden, illusies in de liberalen en hervormers te creëren en verwarring te zaaien op elk cruciaal moment in de beweging.
In werkelijkheid geloven ze niet dat de samenleving kan worden getransformeerd; dat het kapitalisme kan worden omvergeworpen. En ze hebben geen vertrouwen in de kracht van de arbeidersklasse om deze taak uit te voeren, of zelfs maar om voor haar eigen belangen te strijden.
In plaats daarvan klampen ze zich vast aan de afbrokkelende status quo en aan het corrupte establishment dat deze probeert in stand te houden. Daardoor worden ze de grootste verdedigers van het kapitalisme – voortdurend oproepend tot utopische pogingen om dit verrotte, meedogenloze systeem op te lappen en te reguleren.
Daarom keren wij deze mensen de rug toe. Zij vormen een actieve belemmering in de strijd voor een socialistische toekomst: zij vergiftigen de geesten van de jeugd met hun zogenaamde ‘realisme’ en ‘pragmatisme’ – dat wil zeggen, met hun doemdenken; hun demoralisatie en minachting; hun spottende houding tegenover de arbeidersklasse, en bovenal, ten opzichte van het idee van revolutie.
Klassenstrijd
Bij elk geval van reactie verliezen deze pessimistische dames en heren de moed, worden nerveus en jammeren over de komende politieke apocalyps.
Voor hen loert de dreiging van fascisme en dictatuur voortdurend om de hoek. Het beste waarop links kan hopen, zo wordt ons verteld, is het zogenaamde minste kwaad – een Burnham, Biden of Macron in plaats van een Farage, Trump of Le Pen.
Als het aan hen ligt, zou de arbeidersklasse zich handen en voeten laten vastbinden aan het liberale establishment. Dat wil zeggen dat de arbeidersbeweging alle politieke onafhankelijkheid zou verliezen. In plaats van te strijden voor onze eigen klassenbelangen, zouden we overgeleverd zijn aan de grillen en wensen van de kapitalisten en hun vertegenwoordigers.
De communisten daarentegen streven ernaar om arbeiders en jongeren vertrouwen te geven in hun eigen kracht. Wij zeggen: Geen vertrouwen in de liberalen! Nee tegen ‘volksfronten’ en ‘progressieve allianties’! Nee tegen klassenverzoening!
Arbeiders en jongeren moeten alleen op zichzelf vertrouwen; op hun eigen organisatie en mobilisatie. Onze kracht komt voort uit onze klasse-eenheid; ons gewicht en onze positie binnen de samenleving, niet uit slimme trucs of ‘deals’ met degenen aan de top.
Om de rechtervleugel te vloeren moeten we strijden met onze eigen, op de klasse gebaseerde methoden, in het kader van ons eigen klassenprogramma. Dat betekent het voeren van een klassenstrijd om de miljardairs, bankiers en hun vervallen systeem omver te werpen.
De wereld staat op zijn kop
Naarmate het kapitalisme steeds dieper in de crisis wegzakt, laaien er heftige gebeurtenissen op die het potentieel voor een wereldrevolutie laten zien.
In Minneapolis zagen we begin dit jaar hoe de cultuuroorlog kan worden doorbroken door klassenstrijd, waarbij arbeidersgemeenschappen zich massaal organiseerden om migranten te verdedigen en ICE uit de staat te verdrijven. En dit alles in de ‘buik van het beest’, in het hart van het kapitalistische systeem.
In Italië zagen we, zoals eerder vermeld, hoe arbeiders zich als klasse kunnen mobiliseren tegen oorlog en imperialisme.
En met de ‘Gen Z-revoluties’ – van Sri Lanka en Servië, via Nepal en Indonesië, tot Marokko en Madagaskar – zien we hoe vergelijkbare omstandigheden van ongelijkheid, inflatie en corruptie over de hele wereld tot vergelijkbare revolutionaire resultaten leiden.
Al deze ontwikkelingen zijn concrete bevestigingen van ons marxistische perspectief: ze tonen in de levende strijd de juistheid van onze communistische ideeën aan; ze laten zien hoe dingen kunnen en zullen omslaan in hun tegenpool, terwijl de wereld door de crisis van het systeem op zijn kop wordt gezet.
Zij tegen ons
Het belangrijkste is dat we bij al deze gebeurtenissen zien hoe het bewustzijn wordt gevormd en getransformeerd.
Bovenal is er een toenemende ontwikkeling van klassenbewustzijn. Overal waar je kijkt, groeit het besef dat de samenleving in klassen is verdeeld; dat het een kwestie is van ‘zij’ – de elites – tegenover ‘wij’, de onderdrukte en uitgebuite massa’s.
Op hun beurt beginnen gewone mensen verbanden te leggen. Oorlog, racisme, de crisis van de kosten van levensonderhoud: steeds grotere aantallen mensen komen terecht tot de conclusie dat dit alles het product is van hetzelfde verrotte systeem, geleid door een gedegenereerde ‘Epstein-klasse’ .
Natuurlijk worden dergelijke conclusies zelden op een volkomen heldere, bewuste manier getrokken. Voor de meeste arbeiders en jongeren is het veeleer een halfbewust sentiment of een ‘vibe’; een onuitgesproken gevoel dat geen echte, expliciete uitdrukking vindt in de mainstreampolitiek.
Radicale stemmingen komen op allerlei gedeeltelijke of vertekende manieren tot uiting: door het neerschieten van CEO’s en het in brand steken van bedrijfsgebouwen, zoals te zien is in de VS; door de door AI gegenereerde anti-Trump-propaganda die wordt verspreid door het Iraanse regime of door populistische figuren aan de rechter- en linkerkant.
Al deze voorbeelden weerspiegelen – in meer of mindere mate – de kokende klassenwoede in de samenleving, die wanhopig op zoek is naar een uitlaatklep.
En het is de taak van communisten om deze stemming te herkennen en er aansluiting bij te vinden, welke vorm of uiterlijke gedaante deze ook aanneemt.
Het is onze rol om de progressieve en revolutionaire kern naar voren te brengen die schuilgaat achter deze verwarrende en tegenstrijdige ontwikkelingen; om de essentie, betekenis en implicaties van deze reële, levende verschijnselen en gebeurtenissen te onderkennen; om als katalysator voor bewustwording te fungeren en een wetenschappelijke marxistische verklaring te bieden die arbeiders en jongeren helpt de verbanden te leggen en de diepere oorzaak van hun problemen te begrijpen.
Sluit je aan bij de communisten
Op deze basis kunnen we een revolutionair leiderschap opbouwen dat de beweging een theoretisch kompas kan bieden; met een duidelijk perspectief dat ons richting geeft en de weg vooruit wijst.
Dit is de basis voor ons revolutionair optimisme: het vermogen om te herkennen en uit te leggen – om Rosa Luxemburg te parafraseren – hoe elke revolutie onmogelijk lijkt tot het moment waarop ze onvermijdelijk wordt.
Daarom zeggen we tegen de jeugd van vandaag: wanhoop niet; blijf niet geïsoleerd, en laat je niet terugslaan of uitputten door de schijnbaar eindeloze nachtmerries die het kapitalisme ons voorschotelt.
Organiseer je in plaats daarvan. Sluit je aan bij de communisten. Wees realistisch: eis het onmogelijke – eis de toekomst.
